21.10.2020, 13:19 47

Halkın tepkisiyle Ermeniler engellendi

Nerimanov’un beyanatından sonra Nahçıvan’da durum iyice gerginleşti. 5 Aralık 1920’den sonra Nahçıvan halkı bu beyanata ve politikaya karşı ciddi itirazlarda bulunmaya başladı. Bunun üzerine durumun gerginleştiğini gören Azerbaycan Başkanlığı, 15 Aralık’ta Adliye Komiseri (Bakanı) Behbut Bey Şahtahtinski’yi Nahçıvan’a gönderdi.

Şahtashtinski, halkla konuşarak; “siz toprağınızla birlikte öz müstakilliğinizi korumak istiyorsanız, burada dayanabileceğiniz tek kuvvet Türkiye askerleridir. Halk bu askerler etrafında birleşmelidir. Sizin müstakilliğinizi ve toprağınızı yalnız onlar koruyacaklar ve sizi ağır felaketlerden kurtaracaklardır.” dedi.

Şahtahtinski’nin, Nahçıvan, Şerur ve Ordubat şehir merkezlerinde yaptığı mitinglerde halk, “Azerbaycan himayesinde olmak şartıyla Nahçıvan’da Özerk Sovyet Cumhuriyeti oluşturulmasına taraftar olduklarını” ifade etmiştir.

Bütün bunlara rağmen, 23 Aralık’ta Ermeni yanlısı Buhadur Velibeyov, Ermenistan Devrim Komitesi tarafından bölgeye “Fevkalade Komiser” tayin edilmiştir. Fakat halk onu Nahçıvan’a sokmamak için onun geldiği vagonu Şahtahtı İstasyonu’nda trenden çıkartmıştır.

Halkın bu tepkileri, Kazım Karabekir ve Türk Müfreze Komutanı Binbaşı Veysel Bey’in aktif çalışmaları sayesinde Nahçıvan’ın Ermenistan’a bağlanması engellendi. Mustafa Kemal Paşa’ya göre, “Türk Kapısı”, Kazım Karabekir Paşa’ya göre “Şark Kapısı” olan ve Türkiye’nin Kafkasya ve Orta Asya politikalarında önemli bir yer tutan Nahçıvan’ın statüsü meselesi; Türkiye-Rusya ve Türkiye-Ermenistan diplomatik ilişkilerinde birinci derecede önemli bir mesele hâline geldi. Nitekim 2-3 Aralık 1920 gecesi imzalanan Gümrü Antlaşması ile hemen hemen bugünkü Nahçıvan sınırları tespit edilmiş ve bölgede “şimdilik” kaydıyla Türkiye idaresinde bir mahalli yönetim oluşturulması kararlaştırılmıştır. Fakat, Sovyet Ermenistanı Gümrü Antlaşması şartlarını kabul etmedi ve 10 Aralık 1920’de değiştirilmesi için TBMM Hükümetine müracaat etti. Zaten bu antlaşma Moskova Antlaşması ile yürürlükten kalkacaktır. Türkiye’nin buradaki tavrı, Nahçıvan’ın egemenliğine diplomatik zemin hazırlanması ile ilgili idi.

Bu arada, Ermenistan Devrim Komitesi, 28 Aralık 1920’de bir beyanname yayınlayarak, “Nahçıvan’ı Özerk Bir Sovyet Cumhuriyeti olarak tanıdığını” belirtiyordu. Anlaşılacağı gibi, Ermenilerin bu diplomatik çıkışı, Ermenistan’ın gelecekteki planları için iyi düşünülmüş stratejik bir adımdı. Fakat, bölge halkının kesin ve açık iradesi Ermenilerin bu planının akim kalmasına yol açtı. 1921 yılının başlarında Azerbaycan Ssc, Ermenistan Ssc, ve Rusya Sscf temsilcilerinin yaptıkları toplantılarda % 90 oy oranıyla bölgenin “Özerk Cumhuriyet Statüsü İle Azerbaycan’ın bünyesinde kalması” kararlaştırıldı.

MOSKOVA VE KARS ANTLAŞMALARI

Azerbaycan Komünist Partisi Merkez Komitesi siyasi ve teşkilat kadroları, 12 Ocak 1921 tarihinde Behbut Bey Şahtahtinski’yi Nahçıvan’a Komiser olarak gönderme kararını aldı. Bütün bu çalışmalar ve çabalar, Azerbaycan ve Türkiye’ye devletler arası görüşmelerde ve yapılan antlaşmalarda bir durum üstünlüğü sağlıyordu.

Nitekim Türkiye-Rusya görüşmeleri sonucu 16 Mart 1921’de yapılan Moskova Antlaşması ile Nahçıvan’ın toprak bütünlüğü kısmen de olsa korundu ve onun Azerbaycan bünyesinde kalması sağlandı. Bu antlaşma ile Nahçıvan arazisi; muhtar bir bölge olarak koruyuculuk hakkını hiçbir zaman üçüncü bir devlete bırakmamak şartıyla Azerbaycan Cumhuriyeti’ne verilmiştir. Ancak bu siyasi garanti alındıktan sonra Türk askeri kuvvetleri Türkiye’ye dönmüşlerdir.

Moskova Antlaşması’nı imzalayan Türk diplomatları, Ankara’ya ulaştıkları zaman Mustafa Kemal Paşa’ya, “Nahçıvan için elimizden geleni yaptık” derler. Bunun üzerine Mustafa Kemal Paşa, “Kapımız mevcudiyetini muhafaza ediyor, bizim için mühim olan budur” diyerek Nahçıvan’ın Türkiye bakımından konumunu ve ulaşılan neticenin değerini ifade etmiştir.

13 Ekim 1921’de Rusya temsilcisinin da katıldığı Türkiye-Azerbaycan-Ermenistan-Gürcistan arasında yapılan Kars Antlaşması ile Nahçıvan’ın Moskova Antlaşması ile onaylanan statüsü yeniden teyit edilmiştir.

Nahçıvan, Moskova ve Kars Antlaşmaları ile belirlenen statüsünü, Azerbaycan’a bağlı bir özerk cumhuriyet olarak Sovyetler Birliği’nin dağıldığı doksanlı yıllara kadar sürdürmüştür.

YARIN: SOVYETLER BİRLİĞİ’NİN DAĞILMASINDAN SONRA

Yorumlar (0)
13°
açık
Namaz Vakti 05 Mart 2021
İmsak 06:01
Güneş 07:25
Öğle 13:21
İkindi 16:31
Akşam 19:06
Yatsı 20:25
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 27 57
2. Beşiktaş 26 57
3. Fenerbahçe 27 55
4. Trabzonspor 27 51
5. Hatayspor 27 46
6. Alanyaspor 27 43
7. Gaziantep FK 27 43
8. Karagümrük 27 41
9. Göztepe 27 36
10. Antalyaspor 27 35
11. Sivasspor 26 33
12. Konyaspor 26 32
13. Malatyaspor 27 31
14. Kasımpaşa 27 29
15. Kayserispor 26 28
16. Rizespor 27 28
17. Başakşehir 27 26
18. Erzurumspor 27 26
19. Ankaragücü 26 23
20. Denizlispor 26 21
21. Gençlerbirliği 26 21
Takımlar O P
1. Giresunspor 24 53
2. Samsunspor 24 50
3. İstanbulspor 24 46
4. Altınordu 24 44
5. Adana Demirspor 24 42
6. Altay 24 41
7. Tuzlaspor 24 41
8. Ankara Keçiörengücü 24 39
9. Bursaspor 24 34
10. Bandırmaspor 24 31
11. Ümraniye 24 31
12. Adanaspor 24 26
13. Boluspor 24 26
14. Menemenspor 24 26
15. Balıkesirspor 24 25
16. Akhisar Bld.Spor 24 19
17. Ankaraspor 24 15
18. Eskişehirspor 24 7
Takımlar O P
1. Man City 27 65
2. M. United 27 51
3. Leicester City 27 50
4. Chelsea 27 47
5. Everton 26 46
6. West Ham 26 45
7. Liverpool 27 43
8. Tottenham 26 42
9. Aston Villa 25 39
10. Arsenal 26 37
11. Leeds United 26 35
12. Wolverhampton 27 34
13. Crystal Palace 27 34
14. Southampton 26 30
15. Burnley 27 29
16. Brighton 26 26
17. Newcastle 26 26
18. Fulham 27 23
19. West Bromwich 27 17
20. Sheffield United 27 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 24 58
2. Barcelona 25 53
3. Real Madrid 25 53
4. Sevilla 24 48
5. Real Sociedad 25 42
6. Real Betis 25 39
7. Villarreal 25 37
8. Granada 25 33
9. Levante 25 32
10. Athletic Bilbao 24 30
11. Celta de Vigo 25 30
12. Osasuna 25 28
13. Getafe 25 27
14. Valencia 25 27
15. Cádiz 25 25
16. Eibar 25 22
17. Real Valladolid 25 22
18. Deportivo Alaves 25 22
19. Elche 24 21
20. Huesca 25 20